Британско-англиски vs. Американско-англиски

Постојат огромни разлики помеѓу американската култура и културата на британскиот Комонвелт низ светот. Денес нема да зборуваме за културата, туку ќе посветиме внимание на јазикот кој има значајни разлики во поглед на употреба на зборови.

Американско-англиски се зборува во САД, Канада и во некои земји на Пацификот, каде Америка има извршено влијание. 

Британско-англиски се зборува во 54 земји кои припаѓаат на британскиот Комонвелт, од кои најпознати се Англија, Австралија, Нов Зеланд и Јужна Африка, со исклучок на Канада. Иако Канада е дел од Комонвелтот, канаѓаните зборуваат мешавина од американски-англиски и британски, поради географската близина со САД, но пишувањето на зборовите е сепак на британскиот начин.
 

Може да се каже дека американско-англискиот акцент преовладува во медиумите и во најголем процент на филмови, тв серии, интернет содржини и игри. Како и да е без разлика дали го зборувате едниот или другиот, сепак ќе бидете разбрани од сите кои знаат и зборуваат англиски јазик. 

Еве неколку примери за различната употреба на зборови и варијациите на правописот во двете варијанти на англискиот јазик (заедно со македонскиот превод), кои секако мора да се припазат, особено кога се зборува со луѓе на кои тоа им е нивен мајчин јазик.

Британско-англиски	Американско-англиски	Македонски превод
football	soccer	фудбал
biscuits	cookies	колачи
jumper	sweater	џемпер
toilet/loo	restroom	тоалет
torch	flashlight	рачна ламба
trousers	pants	панталони
rubber	eraser	гума за бришење
CV (Curriculum Vitae)	resume	резиме
aerial	antenna	антена
rubbish bin	trash can	канта за ѓубре
autumn	fall	есен
banknote /currency note	bill	банкнота
barrister/lawyer/solicitor	attorney / lawyer	адвокат
car park	parking lot	паркинг
chemist’s / Pharmacy	drugstore	аптека
chips	French fries	помфрит
cinema	the movies/movie theater	кино
cooker	stove	шпорет
crossroads	intersection	раскрсници
curtains	drapes	завеси
engine	motor	мотор
film	movie	филм
flat	apartment	стан
garden	yard	двор (градина)
ground floor	first floor	приземје
trainers	sneakers	патики
holiday	vacation	одмор
lift	elevator	лифт
lorry	truck	камион
luggage	baggage	багаж
main road	highway	автопат
pavement	sidewalk	тротоар
post	mail	пошта
postman	mailman	поштар
queue	line	линија (ред)
postcode/postal code	ZIP code	поштенски број
sweet	desert	десерт
term	semester	полугодие/семестар
timetable	schedule	распоред
zebra crossing	crosswalk	пешачки премин
headmaster	principal	директор на училиште
wardrobe	closet	ормар
crisps	potato chips	чипс
petrol	gas	нафта

Се надеваме се потсетивте на некои зборови и поднаучивте нешто ново. Во контекст на ова погледнете го видеото со интервјуто на Hugh Laurie, познатиот актер кој го глуми Dr. House. Доколку не сте знаеле, овој актер е англичанец, кој совршено успева да го имитира американско-англискиот акцент иако и тој самиот не го знае значењето на некои зборови од ова говорно подрачје.

Кратка историја за потеклото на англискиот јазик

Од каде потекнува англискиот јазик кој се зборува денес? За да го одговориме ова прашање, потребно е да се навратиме многу години наназад и да ја погледнеме историјата на јазиците кои се зборувале на британските острови. Ајде хронолошки да ја погледнеме историјата на овој веќе интернационален јазик.

 

600 година пр. н.е. - Келти

Првите јазици за кои се знае дека постоеле на британските острови биле келтските, како што се велшкиот и шкотскиот. Луѓето се населиле на овие простори 600 години пред Новата ера, што значи пред повеќе од 2500 години.

Англискиот јазик денес, сеуште има некои позајмени зборови од келтскиот како што се: corgi = “little dog”, whisky = “water of life”.

55 година пр. н.е. - Римјани

Во 55тата година пред Новата ера имало инвазија од римјаните, кои зборувале латински. Тие им дале латински имиња на местата, а некои од тие имиња останале да се употребуваат и ден денес.

На пример било кое место кое го содржи зборот “chester” потекнува од римското име за тоа место. Поконкретно, овој збор означува камп, “camp”. 

450 година од н.е. - Англо-саксонци 

Првите луѓе кои го зборувале јазикот кој со време постанал англиски, ја освоиле Англија околу 450тата година. Овие луѓе биле познати како англо-саксонци и нивниот јазик англо-саксонски или стар англиски. Многу зборови од овој период, сеуште се употребуваат во англискиот јазик, како што се: cow, house, bread, sword.

800 година од н.е. – Викинзи

Околу 800тата година од нашата ера, викинзите започнале да ја освојуваат Англија. Викинзите дошле од земји како што се Данска и Норвешка и зборувале на јазик кој подоцна се развил во денешниот норвешки и дански јазик.

Јазикот кој викинзите го зборувале, оставил многу зборови кои денес се употребуваат, а некои од нив се: you, husband, law, anger и др. Некои од местата и ден денес се нарекуваат исто како порано: Tenby, Grimsby, каде што “by” значело село.

1066 година од н.е – Нормандијци

Во 1066 година, нормандијците ја окупирале Англија, доаѓајки од Нормандија во Франција. Тие зборувале на рана верзија на францускиот јазик и овој јазик постанал јазик со висок статус во Англија. Нормандијците заедно со нивниот јазик донеле и збороби кои денес се употребуваат: catch, wage, reward.

1400 година од н.е. – Средно-англиски

Конечно немало повеќе освојувања во Англија и конечно англискиот јазик почнал да преовладува над францускиот. Јазикот кој што бил зборуван околу овој период е познат под името средно-англиски. Голем број книги биле напишани на овој јазик, а најпознатата е книгата со приказни под име “The Canterbury Tales” од Geoffrey Chaucer.

1476 година од н.е. – Периодот на машината за печатење

Уште од 9тиот век започнале да се пишуваат книги на англиски јазик, но дури со појавувањето на првата печатарска машина, претставена од Thomas Caxton во 1476 година, се зголемило објавувањето на книги на овој јазик. Со печатењето дошло до зголемување на интересот за стандардизирање на начинот на пишување на англиски јазик.

1525 година од н.е. – Англиската библија

Во 1525 година бил преведен Новиот Завет на Библијата од страната на William Tyndale. Ова било навистина значаен чекор и ова значело дека луѓето кои само знаат англиски, ќе можат сами да ја читаат Библијата. На црквата не и се допаднало ова и затоа првите верзии на Бибилијата биле испечатени на друго место и прокриумчарени во Англија. 

16ти век – Инвазија на зборови

Англија повеќе не била напаѓана од непријателски воени сили повеќе, но овој период сеуште имало употреба на туѓи зборови. Во 16тиот век постоело голем интерес за учење и како што луѓето читале книги напишани на латински и грчки јазик, почнале да позајмуваат и употребуваат зборови од овие јазици. Било малку чудно поради фактот што латинскиот јазик бил и сеуште е мртов јазик и никој не го употребувал во секојдневното општење.

Некои од зборовите кои започнале да се употребуваат во овој период и биле позајмени од францускиот јазик се: beef, mutton, pork. Холанѓаните биле морепловци и англичаните ги позајмиле следниве зборови од нив: cruise, yacht. 

Крајот на 16ти век – Модерен англиски

Сигурно не сте знаеле дека Шекспир (1564-1616) ги пишувал своите дела на модерен англиски. Многу од зборовите во англискиот јазик за прв пат се сретнати во неговите драми. Возможно е тој да измислил некои од тие зборови или едноставно ги запишал зборовите кои веќе биле употребувани во говорниот англиски.  

Англискиот јазик сега

Англискиот јазик постанал како резултат на многу настани и под влијание на многу различни јазици. Еден од луѓето кои играат улога во обликувањето на англискиот јазик си токму ти.

За многу јазици, англискиот јазик сега претставува кул јазик од кои се позајмуваат зборови. На пример французите го користат le weekend, зборот business се користи во италијанскиот, швеѓаните го користат airbag, а холанѓаните goal.

Извор: http://www.childrensuniversity.manchester.ac.uk/interactives/literacy/wordclasses/timeline.asp